Leki na sen a alkohol: dlaczego to niebezpieczne

Dlaczego to pytanie w ogóle powstaje

Alkohol skraca czas zasypiania i właśnie dlatego przez dziesięciolecia funkcjonował jako domowy środek nasenny. Efekt jest jednak ograniczony do pierwszej części nocy. W drugiej połowie, gdy stężenie alkoholu spada, sen staje się płytszy, przybywa wybudzeń, a rano pojawia się uczucie nieprzespanej nocy mimo formalnie przespanych ośmiu godzin.

Osoba, która używa alkoholu w ten sposób, po jakimś czasie trafia do lekarza z bezsennością i jednocześnie nie przestaje pić wieczorem. Wtedy pojawia się realne pytanie, na które ten tekst odpowiada: co się dzieje, gdy do tego dochodzi lek.

Szczegółowo opisany przypadek jednej substancji, razem z pytaniami o odstęp czasowy i o jedną lampkę wina, znajdziesz w tekście o zolpidemie i alkoholu. Tutaj interesuje nas obraz szerszy, obejmujący wszystkie grupy stosowane przy zaburzeniach snu.

Leki grupy Z i benzodiazepiny nasenne

Zolpidem, zopiklon i eszopiklon oraz benzodiazepiny nasenne, czyli temazepam, estazolam, nitrazepam i lormetazepam, działają hamująco na ośrodkowy układ nerwowy. Alkohol działa w tym samym kierunku. Skutki nie dodają się grzecznie, tylko wzmacniają wzajemnie, przez co zaburzenia równowagi, spowolnienie reakcji i luki w pamięci pojawiają się przy ilościach, które osobno nie zrobiłyby wrażenia.

Najpoważniejsza część ryzyka dotyczy oddychania. Obie grupy substancji mogą spłycać oddech w czasie snu, a razem robią to wyraźniej. U osoby z bezdechem sennym, przewlekłą chorobą płuc albo znaczną nadwagą jest to sytuacja, która potrafi skończyć się źle w ciągu jednej nocy. Dlatego łączenia nie planuje się i nie dawkuje ostrożnie, tylko po prostu się go nie stosuje.

Osobnym zjawiskiem opisywanym przy tych lekach są złożone zachowania podczas snu: chodzenie, jedzenie, rozmowy, czasem prowadzenie pojazdu, z których pacjent rano nic nie pamięta. Alkohol zwiększa prawdopodobieństwo takich epizodów. Wszystkie wymienione substancje należą w Polsce do kontrolowanych, a ryzyko rozwoju zależności przy równoczesnym piciu rośnie. Ten wątek rozwija strona o uzależnieniu od leków nasennych.

Leki przeciwdepresyjne i przeciwpsychotyczne stosowane wieczorem

Mirtazapina, trazodon, doksepina i kwetiapina bywają stosowane u pacjentów, u których bezsenność towarzyszy zaburzeniom nastroju albo lękowym. Wszystkie mają wyraźne działanie sedatywne, a alkohol to działanie nasila: rośnie senność w ciągu dnia, pogarsza się koordynacja, częstsze są spadki ciśnienia przy wstawaniu i związane z nimi upadki.

Jest tu jednak drugi, poważniejszy wymiar. Alkohol pogarsza przebieg zaburzeń nastroju i lękowych, czyli działa dokładnie przeciwko celowi leczenia. Osłabia też jego efekt, przez co pacjent i lekarz mogą uznać, że lek nie działa, podczas gdy problemem jest picie w trakcie terapii.

Charakterystyka Produktu Leczniczego Trittico CR (trazodon) podaje w punkcie 4.4, że metaanaliza kontrolowanych placebo badań nad lekami przeciwdepresyjnymi u dorosłych wykazała zwiększone ryzyko zachowań samobójczych u pacjentów w wieku poniżej 25 lat, i nakazuje ścisłą obserwację zwłaszcza na początku terapii oraz po każdej zmianie dawki. Alkohol w tym samym okresie osłabia kontrolę zachowania i pogłębia obniżenie nastroju, więc jest szczególnie ryzykowny właśnie na początku leczenia. Jeśli myśli o odebraniu sobie życia pojawiają się teraz, zadzwoń pod 116 123 albo 800 70 2222. Osoby do 18. roku życia mogą skorzystać z telefonu 116 111. W stanie bezpośredniego zagrożenia życia właściwy jest numer 112.

Preparaty przeciwhistaminowe, także te bez recepty

Hydroksyzyna i prometazyna są w Polsce dostępne wyłącznie na receptę. Doksylamina występuje w obu kategoriach: preparaty 25 mg mają w rejestrze status Rp, a wśród preparatów 12,5 mg część jest dostępna bez recepty. Difenhydramina znajduje się w preparatach dostępnych bez recepty, w tym w połączeniach z paracetamolem.

Dostępność bez recepty bywa mylona z brakiem interakcji, a to dwie zupełnie różne rzeczy. Leki przeciwhistaminowe pierwszej generacji działają sedatywnie i alkohol to działanie nasila. Efektem jest znaczna senność, zaburzenia koncentracji i wydłużony czas reakcji, utrzymujące się także następnego dnia. Preparat kupiony samodzielnie nie jest z tego powodu bezpieczniejszą alternatywą.

Pełne zestawienie preparatów, ich mocy i kategorii dostępności z Rejestru Produktów Leczniczych prowadzimy na stronie o tabletkach nasennych na receptę.

Melatonina: inny mechanizm, inne ryzyko

Melatonina nie hamuje ośrodkowego układu nerwowego w taki sposób jak wymienione wcześniej grupy, więc nie sumuje się z alkoholem w opisany wyżej sposób. Nie znaczy to jednak, że połączenie ma sens, bo alkohol zaburza rytm okołodobowy i wydzielanie melatoniny, czyli działa dokładnie przeciwko temu, po co preparat jest przyjmowany.

W rejestrze melatonina występuje w dwóch kategoriach. Tabletki o przedłużonym uwalnianiu 2 mg mają status Rp, a zwykłe tabletki od 1 mg do 5 mg w większości są dostępne bez recepty. Ta sama substancja, inna postać, inne zasady wydawania. Szczegóły opisuje strona o melatoninie na receptę.

Alkohol jako środek nasenny pogłębia bezsenność

Najważniejsza część odpowiedzi nie dotyczy interakcji, tylko samego alkoholu. Regularne używanie go do zasypiania prowadzi do tego, że zasypianie bez niego staje się coraz trudniejsze, a sen w drugiej połowie nocy coraz bardziej fragmentaryczny. Bezsenność narasta, ilość alkoholu potrzebna do zaśnięcia rośnie, a pacjent trafia do lekarza z problemem, który sam sobie utrwalił w dobrej wierze.

Przy planowaniu leczenia snu picie jest więc elementem obrazu klinicznego, nie szczegółem obyczajowym. Bez tej informacji lekarz może dobrać preparat, który przy równoczesnym alkoholu okaże się nieskuteczny albo niebezpieczny.

Jak o tym rozmawiać z lekarzem

Wystarczy podać konkret: ile dni w tygodniu, ile mniej więcej, o której porze, od jak dawna. Od tych danych zależy zarówno dobór substancji, jak i to, czy rozpoczęcie leczenia farmakologicznego jest w tym momencie właściwym krokiem.

Jeśli picie wieczorne stało się warunkiem zaśnięcia, to samo w sobie jest tematem do omówienia, niezależnie od bezsenności. Odstawienie alkoholu po okresie regularnego picia bywa stanem wymagającym nadzoru lekarskiego, więc nie jest to coś, co warto planować samodzielnie na podstawie tekstu w internecie.

Najczęstsze pytania